Radio Bliekenstad 

Gorinchem

COLUMN BLI(E)K OP GORKUM


Gorinchemmer Paulus Hendrikus neemt je maandelijks mee in zijn fascinerende column  "Bli(e)k op Gorkum".
Een column met de laatste ontwikkelingen, gebeurtenissen, actualiteiten, historische feiten, en zijn visie op de vestingstad Gorinchem.

Een unieke Gorkumse column op de website van Radio Bliekenstad.

Dit is
** BLI(E)K OP GORKUM **

Column november 2022 - donkere dagen - 

BLIEKENSTAD

De dagen zijn kort, de nacht, het duister duurt lang. 
Dat ik moet wennen aan het vroeg donker zijn, dat hoorde ik ook van andere mensen de laatste dagen. 
Alles is anders, de zon staat laag, de bladeren zijn bijna overal gevallen, de bomen zijn kaal in Bliekenstad. 
Als ik over de stadswallen loop, mijn rondje om de mooie vestingstad, dan is dat niet meer onder de beschutting van een bladerdak. 
De herfst waait om de oren, de kraag omhoog en straks ook met de muts op en de handschoenen aan. 
We gaan naar de kortste dag toe, de herfst ten top.

En wandelend over de wallen, rondom de vestingstad valt mij plotseling de hoeveelheid kunst op die ik in dat uur wandelen voorbijloop. 
Ik wil niet voorbijgaan aan de geometrische witte ornamenten op de stadswal bij de Kriekenmarkt. Gorkummers kennen dit als de witte bol, kubus, kegel, ovaal en driehoek. 
Vlakbij de Lingehaven en Altenawal ligt ‘Geometrie in het landschap’ van kunstenaar Ryszard Winiarski uit het jaar 1974. 
Daar ligt letterlijk licht in het duister,  juist nu het aan het eind van de middag als donker wordt is dat witte als een soort bemoediging op de wal een mooi aanzien.
Met alle bezuinigingen en daar waar mogelijk besparing op de kosten voor energie is de feestverlichting in de vestingstad meer dan nodig. Licht in de duisternis, dat mag wat kosten.
Doe het maar gewoon, de lichtjes zorgen ervoor dat het wat feestelijk oogt, het helpt om de dreigende najaar-depressie het hoofd te bieden. 
Licht moet en zal het duister doen verdwijnen. 
Thuis een extra kaarsje branden. 
Hier en daar zie ik al een lichtrandje op het balkon verschijnen. 
De eerste feestverlichting toont al aan dat we richting kerst gaan.
Het zijn de donkere dagen voor kerst, die uitdrukking zullen we de komende tijd nog weleens kunnen horen. 
Juist dan is er al eventjes zon rond het middaguur; leuk om even een frisse neus te halen. 
Hoe mooi is het om alles op een andere manier te zien. 

Wat eerder verscholen lag achter groen komt nu tevoorschijn zoals je het van de zomer niet zag. 
Zoals de werkzaamheden achter de Dalempoort, waar Rijkswaterstaat bezig is om meer ruimte aan de rivier te geven. Graafmachines zijn bezig en wagens rijden en verplaatsen zand en grond om het achterliggende gebied tegen het wassende water te beschermen.
Het gaat om veiligheid, de bewoners van de wijken Wijdschild en Laagdalem herinneren zich de evacuatie en bijna-watersnood in het jaar 1995. 
Wie de regio niet kent en de grillen van de rivier nog niet eerder zag, kan zich amper indenken dat het hoge water ook in Gorkum levensbedreigend kan zijn.

Donkere dagen, ik wil met de dreiging van wassend water het niet donkerder maken. 
Wat ik wil is dat er Licht verspreid wordt, dat we oog voor elkaar hebben. 
Soms durft iemand het te zeggen dat deze maand, met name november, zorgt voor een soort van neerslachtig gevoel. 

Daarom... spreek over de donkere dagen en noem daarbij de lichtpuntjes:
SCHIJN een LICHTJE op mij.

Column OKTOBER 2022 - ZOMER IN OKTOBER - 

BLIEKENSTAD

Er zijn van die dagen deze maand, dat je denkt: het lijkt wel zomer in oktober. En net zo goed zijn er dagen dat je de herfst als het ware voelt en ruikt. Als ik naar buiten kijk zie ik de vele kleuren groen van een maand terug veranderen in geel, oranje, rood en bruin. Want het is herfst, ook in de vestingstad.

Als ik mijn wandeling maak, over de wallen, helemaal rondom de oude vesting van de stad, dan loop ik door bladeren van kastanjebomen.
En de kastanjes vallen bij bosjes.
De ene dag ligt de berm vol met glanzende bruine balletjes, de dag erna zie ik mensen voorover gebukt de kastanjes uit het gras rapen.
Elk seizoen is anders, eigenlijk is de herfst niet echt mijn favoriete seizoen. En toch zie ik dan weer de schoonheid, de geuren en de kleuren die de herfst dan juist weer zo heel speciaal maken.
Een grijze dag, de regen lijkt naar beneden te dwarrelen. De bomen worden kaler, er hangt nog blad aan, je kunt er doorheen kijken, je gaat andere dingen zien, of je krijgt een andere kijk dan voorheen.
Een storm hadden we dit jaar nog niet dit seizoen, anders zouden de bomen hun blaadjes eerder los moeten laten.
De herfst daalt als het ware neer, met hier en daar een paar zomers aandoende dagen.
Welke jas moet ik aan? Kan de zomerjas nog?
Moet er een truitje onder of loop ik dan te zweten op de wallen?

Zo mijmer ik over de herfst, kijkend op het Merwedekanaal en ontdek plotseling dat ik de wieken van de molen zie. Nooit Volmaakt heet de molen op de Bagijnenwal.
Ik kan enkel de toppen van de wieken zien.
Of noem je dat de uiteinden van de wieken? De rest van "Nooit Volmaakt" blijft achter het gebouw aan de overkant van het Merwedekanaal verscholen.

De mooiste vestingstad van Nederland, ook in de tijd dat de dagen korter worden. Al voelt het nog niet als de donkere dagen voor kerst, we gaan toch die kant op. Vanaf half oktober is het nog maar 70 dagen en dan is het Kerst!
Maar daaraan voorafgaan Sint-Maarten en Sinterklaas natuurlijk.
Sint-Maarten wordt gevierd op zijn naamdag, 11 november en Sinterklaas, dat weet iedereen, 5 december. En nog twee belangrijke data die we uit de overlevering kennen zijn 1 en 2 november. Wie het weet mag het zeggen.
Ik gooi die twee altijd door elkaar, dus spiek ik even voordat ik opschrijf hoe het precies zit.
Allerheiligen 1 november en Allerzielen 2 november. We wonen in Bliekenstad in een meer protestants  georiënteerd gebied, dus zegt het u waarschijnlijk niet zoveel, maar het zijn katholieke gedenkdagen.
Op Allerzielen kleuren in België de kerkhoven geel van de potten met chrysanten. Je gedenkt de overledenen en brengt een bloemetje op het graf van je dierbaren.

Nu Sint-Maarten nog; een traditioneel feest voor kinderen, en de naam van de toren die boven Gorkum uitsteekt.
Sint Maarten, is de patroonheilige van Gorkum.
Een heilig persoon uit de 4 de eeuw die in de naam van de Gorkumse toren geschiedenis schrijft: Martinus van Tours.

Column SEPTEMBER 2022 - KERKGANGERS - 

BLIEKENSTAD

Ik ga naar de kerk en ik neem mee. Als je in de Grote Kerk naar het lunchconcert zou gaan dan is een lunchpakketje helemaal zo gek nog niet. En als je op zondag ter kerke gaat dan is een zangbundel en een rolletje pepermunt te verwachten.
Voor de orgelconcerten moet je zorgen dat je de ticket voor toegang bij de hand hebt. En op maandagmorgen heeft de kerkganger mogelijk de boodschappen van de markt bij zich. Je kunt als kerkganger komen zoals je bent, de Grote kerk, midden in de oude vesting van Bliekenstad, is naast de zondagsdienst, op vele momenten toegankelijk. De maandagmorgen, tijdens de markt, de zomerconcerten op andere dagen. De kerk in het midden, zo luidt de uitdrukking. Dat beeld kennen we zeker in de vestingstad. De Grote kerk staat centraal. In de Arkelstraat is de Jagerskapel en de voormalige Rooms Katholieke kerk in de Haarstraat, in de Gasthuisstraat is halverwege een inham, waar een schildering op de muur is van de Zoute Bollen, de Rehobothkerk in de Driekonigenstraat. En verscholen tussen de huizen en winkelpanden op de Langendijk is de Lutherse kerk te vinden. Een uniek kerkje, een rijksmonument met een geschiedenis die teruggaat tot eind 16 de eeuw. 
In de wereld van de 16 de eeuw was heel veel gaande, met name de onderdrukkende macht van de Rooms Katholiek geestelijkheid, de Rooms kerk die met de politieke macht en de adel het volk eronder wilde houden. 
Men ging naar de kerk en nam niets mee, het volk was voor het grootste deel analfabeet en de beelden in de kerk, vertelden hun het verhaal. Samen met wat Rome zei werd het volk zo de les gelezen.
Waaide er over west Europa een wind van protest, waarbij een beeldenstorm, die duurde van 10 augustus 1566 tot oktober van het jaar 1566, vanuit Antwerpen over de Nederlanden een spoor van vernieling veroorzaakte. 
Na de beeldenstorm werden de Gorkums Rooms- katholieken uit de Grote Kerk verdreven, naar het schijnt was dat in het jaar 1572, dat is zes jaar na de beeldenstorm. 
We kunnen ons er in de 21 ste eeuw niet veel meer bij voorstellen, maar onderdrukking leidt altijd tot protest. De wortels, de oorsprong van de protestanten ligt bij Johannes Hus, een Boheemse hoogleraar die van mening was dat het Roomse gedachtegoed van de vijftiende eeuw ondeugdelijk was. 

Maar terug naar Bliekenstad, terug naar de Langendijk, de Schuilkerk was dus eerst een kerkje waar de Gorkumse katholieken schuilden, in het verborgene, kerkdienste hielden.
De naam was toen: “Dit is in Abrahams schoot”. Volledig in de stijl van die tijd is die naam. Zo is er in de Gasthuisstraat een monumentaal pand met de naam: “Dit is in Bethlehem”. De Gorkumse Schuilkerk had vluchtwegen, want het Roomse geloof was door de overheid verboden, dus moest men de benen kunnen nemen als de dienaars van de overheid een inval zouden doen.
Na de scheuring in de katholieke kerk kwam de Schuilkerk in 1816 in Lutherse handen, tot op de dag van vandaag een intiem verscholen kerkje, in de Lutherse traditie, de moeite waard.

Column AUGUSTUS 2022 - CARIBA - 

BLIEKENSTAD

Een zomer voor zwemmers, dat is het tot nu toe, in ieder geval qua weer. Zelf zwem ik, als het even kan, tweemaal in de week een uur, banenzwemmen in het Caribabad. Regelmatig ben ik ook, met logés, of met de kleinkinderen, in het recreatiegedeelte van het mooie, subtropische zwembad van Bliekenstad. 
Wat mij deze zomer opviel dat ik zoveel verschillende, voor mij onverstaanbare talen hoor in het Caribabad. Het is een trekpleister voor Gorkum, men komt van heinde en verre om lekker te zwemmen in Gorkum. En het Gorrekumse dialect dat hoor ik daar weinig. Als ik op het standje langs de Merwede, Buiten de Waterpoort vertoef dan is de kans groter op Gurkums te horen. Twee plekken die in Gorkum favoriet zijn om te zwemmen, het Caribabad, met de badjuffrouw en de badmeester, en aan de Merwede, waar het altijd oppassen is. Want ook al ligt er een lijn, tot hoever het veilig geacht wordt; zo een stroom is altijd nog water wat gevaarlijk is omdat er grote schepen varen. Vrachtschepen, vol met bijvoorbeeld containers, varend van de Rotterdamse haven naar, onder andere, het Ruhrgebied in Duitsland. Water te over in Gorkum, de Linge, die dwars door de stad loopt en die de vesting verdeelt in een bovenstad en een benedenstad. De bovenstad is de zijde vanwaar het water komt, het oosten in dit geval. En de benedenstad, waar het water Gorkum verlaat, de westzijde. Boveneind en benedeneind kende ik van het dorpje Herwijnen, waar ik opgroeide. Ik kwam er pas achter dat we dat in Gorkum ook kennen toen ik een tijdje in het centrum woonde en een parkeervergunning nodig had. In mijn geval, wonend in de Zusterstraat, was mijn parkeerkaart geldig in de benedenstad. 
Water in overvloed, de Linge, de Merwede, het Merwedekanaal, het Kanaal van Steenenhoek. Dat laatste kanaal, wat inmiddels al meer dan 200 jaar bestaat, is aangelegd als afwatering van de Linge. Om ervoor de zorgen dat de Blieken in de stad droge voeten hielden. Zo mooi langs het Kanaal van Steenenhoek, de bootjes, de woonboten. De bootjes, zijn drijvende woningen in Gorkum, in de volksmond altijd nog een ark genoemd. 
Associatief als ik ben wil ik weten waar ark eigenlijk allemaal voor staat. Volgens het woordenboek zijn er vier betekenissen, vier verschillende betekenissen: Als eerste de woonboot. Als tweede het vaartuig van Noach. Een vaartuig dat volgens het Bijbelverhaal werd gebouwd door Noach als redmiddel tijdens de zondvloed. Als derde betekenis van ark, de heilige kist van de Joden, een kist waarin volgens de boeken de ‘tafels van het verbond’ werden bewaard. De vierde betekenis van ark is een triomfboog. Ik vraag mij af: Hebben we een triomfboog in Gorkum? Ooit was Gorkum een garnizoensstad, maar waren er ook triomfen te vieren? Ik zal eens op zoek gaan, wie weet wat er, qua ark, nog boven water komt. 

Voel je in de Bliekenstad, als een vis in het water.

Column JUli 2022 - ZOMER IN JULI - 

BLIEKENSTAD

De terrassen zitten vol in hartje Gorkum, je voelt je als een vis in het water. Vrij en vrolijk is het in Bliekenstad, ook deze zomer. Met elke woensdag een fantastisch lunchconcert in de monumentale Grote kerk. Een keur aan artiesten treedt op tot begin september. Elke woensdag om kwart over twaalf, vrij toegankelijk, georganiseerd door de Vrienden van de Grote kerk. Iedereen kan genieten van muziek, met een spirituele Inslag. Van oude klassiekers tot klassiek getinte uitvoeringen van popnummers welke hun sporen verdiend hebben. Hoe anders was dat het eerste weekend van juli, de muziek op het Hippiefestival. De VW-busjes van vijftig jaar geleden. De kleding, haardracht, tenten en kleden, het was allemaal uit de tijd van flowerpower en weetje wel. Het weer werkte op een bijzondere wijze mee om de sfeer van weleer in geuren en kleuren te vieren Buiten de Waterpoort van onze Bliekenstad. Nu de scholen ‘grote vakantie’ hebben is menigeen ergens in Zuid-Europa op een camping te vinden. De Gorkumse camping Buiten de Waterpoort was een attractie tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Nu hebben we de camperplaats of de meer internationaal klinkende naam Mobilehome Place De Punt. Ook wel bekend onder de naam: ‘Parkplatz Haven Buiten De Waterpoort’. De camping maakte plaats voer een mooi en uniek gelegen evenemententerrein langs de rivier. Die eeuwig gaande stroom die rustig langs Bliekenstad kabbelt in de zomer. Maar ook al lijkt het rustig, het is een stroom die niet te stoppen is en niet met zich laat spotten. Water is een eerste levensbehoefte, en water is gelijktijdig levensbedreigend. De Merwede kent haar verrassingen, draaikolken naast een krib kunnen je mee naar beneden sleuren, dat moet niet onderschat worden. Blijf bij het zandstrandje binnen de lijn die in het water gespannen is en je bent in een veilige omgeving. Zon, zand en water zijn in de zomer elementen waar je kinderen plezier kunt laten beleven. Ik mag zelf graag langs het water lopen, met de blote voeten in het zand, langs de waterkant. Bij hoge temperaturen is het verfrissend en geeft een gevoel van vrijheid, blijheid. Zou dat het zijn wat de hippies voelden in Californië? Zelf heb ik bij de ervaring van een zomer aan de stroom al een geestverruimende ervaring, extra middelen voegen daar voor mij niks aan toe. Ik voel mij als een bliek in het water als ik zo mijmer over hetgeen ik schreef, een gevoel van hoe fijn het is in Bliekenstad te zijn. De zomer in Gorkum beleven en daarvoor of erna ergens anders heen, dat is wat ik al jarenlang doe. Omdat de zomer in Bliekenstad, met haar zomerfeesten iets is waar je viert, ontmoet en beleeft dat het leven een feest kan zijn. 

Waar je gaat, waar je staat, deze zomer, binnen en/of buiten Gorkum, als inwoner, als toerist geniet van de vestingstad. Heb oog voor het detail in architectuur, schoonheid en elkaar.

Column JUNI 2022 - festival in juni - 

bliekenstad

Bent u ook zo blij. Ik ben zo blij, zo blij, dat het weer kan, we kunnen weer feestvieren, het festivalseizoen is geopend. Ook in de mooiste vestingstad, onze eigen Bliekenstad kunnen we weer losgaan. Voor juni staat Vesting Jazz op stapel, in het oude centrum van de vesting. En volgende maand, in juli het Hippiefestival BWP, dat is Buiten de WaterPoort. We kunnen weer feestvieren, de bloemetjes buiten zetten. Een mens heeft dat nodig, naast werken en studeren, naast het serieuze ook het minder ernstige en het gezellige, tijd nemen voor een drankje en ontmoeten, met muziek en dans. En voor wie even het feestgedruis wil ontlopen, die kan de benen nemen. Ik wil zeggen, de wandeling rondom de vesting, welke ik zelf al vele malen heb gelopen. En welke wandeling ik regelmatig maak, het rondje om de oude binnenstad. Het is een uur wandelen, ongeveer zes kilometer, goed voor lichaam en geest, goed voor lijf en leden. En bij warme dagen in de zomer loop je heerlijk in de schaduw, prachtige oude kastanjebomen en nog veel meer natuur waar je doorheen loopt. Je bent in Bliekenstad, je loopt om Bliekenstad, je ziet de kerktoren van de Grote kerk overal bovenuit steken. Maar ook zie de toren van de oude katholieke kerk in de Haarstraat, de kapel in de Arkelstraat. Nieuwe appartementsgebouwen langs de wal aan de kant van de Merwede, maar ook Dalembolwerk, uit de jaren zestig van de vorige eeuw. Typerend voor een bepaalde tijd, de stijl van bouwen, de gebruikte materialen, de kleuren, die maken tezamen dat je de decennia af kunt lezen van de woningen die je vanaf de stadswallen kunt zien. Typerend is ook de watertoren, aan de straat genaamd: Ron de Watertoren. Onze Bliekenstad watertoren is gebouwd in het jaar 1886 en ontworpen door de architect Jan Schotel. De toren staat aan de Visserlaan en bevindt zich op een terrein van de Maatschappij tot exploitatie van Waterleidingen in Nederland. Weer wat geleerd zou je kunnen denken of zeggen. Niet dat je er iets aan hebt, maar een wetenswaardigheid welke mij leert dat alles in ons landje geregeld is. Want zo’n wandeling over de wallen leert mij ook dat de wallen er waren als bescherming tegen de vijand. De vijand zoals de Spanjaarden uit de 16 de eeuw, als dat een vijand genoemd kan worden. Overheerst door de Spanjaarden zijn we nooit zo heb ik mij wijs laten maken. Maar een vijand was het wel, zo verloor Alva Den Briel weten we uit de geschiedenis. Maar terug naar de wallen rondom onze eigen vesting. Bescherming tegen de vijand, het wassende water. Daar hebben we in de Lage Landen altijd oog voor gehad. Water heb je nodig om te leven, water is ook een doodsbedreigend iets. Die Hollanders die daar door de eeuwen heen zich tegen gewapend hebben. Dat maakt onze vestingstad tot een stad die de voeten altijd droog heeft weten te houden. Elke vloed ten spijt, tot en met de Elisabethvloed in de 15 de eeuw. 

Gorkum, stad uit de 13 de eeuw, kan in 2022 weer festival vieren.

Column mei 2022 - dE VAN ROSSUMS - 

bliekenstad

Hebt u ze ook zien hangen? 
Horen zuchten en kreunen? 
Ze hingen een paar dagen rond in de mooiste vestingstad van Nederland. De Van Rossems, ze waren er, en het resultaat was op de NPO te zien in het programma: ‘Hier zijn de Van Rossems’. Niet fris
en fruitig qua uitstraling, wel met een inhoud en verdieping die menig tv-programma overstijgt. Ze hingen bij molen De Hoop op de kanonnen. Historisch zo onderlegd dat het eruit spat. Je krijgt in een kleine 40 minuten een beeld van een stad die bruist en diepgeworteld is in de Hollandse geschiedenis. Een ‘schoenhandelaar’ die in Bliekenstad geen onbekende is vroeg mij waarom men van de omroep de Van Rossems niet wat mooier had kunnen kleden. Daarop kan ik het antwoord niet geven. Misschien komt juist daardoor de stad nog beter uit de verf, dat ging door mijn hoofd. Want wat is die Bliekenstad toch een mooie stad, met een rijke geschiedenis. Mooie gebouwen, markante personen, dichters en schilders, als je er een aantal de revue ziet passeren dan raak je, dan raak ik, onder de indruk. Voor mij was de naam Ida Gerhardt geen onbekende, een dichteres die in Gorkum is geboren, op 11 mei 1905, en waarvan een aantal gedichten in de stad en Buiten de Waterpoort (BWP) te lezen zijn. De Van Rossems prezen haar dichtkunst en raakten zelfs geëmotioneerd van het gedicht wat in de Bliekenstad bibliotheek hangt. Ida Gardina Margaretha Gerhardt was een Nederlands dichteres en classica. Ook heeft zij literatuur vertaald uit het Latijn en het Hebreeuws, waaronder de psalmvertaling uit 1972, die drie jaar later ook werd opgenomen in de Willibrordvertaling.
Bij de Van Rossems kwamen nogal wat namen en zaken langs waar ik het zeker nog eens met u over wil hebben. Van de in Gorkum geboren en overleden Hendrik Hamel, die leefde van 1630-1692, tot Hugo de Groot 1583-1645. Hugo die middels een plan van zijn vrouw via Gorkum zijn vrijheid terug heeft gekregen. Grote namen uit het verleden klinken hier, grote namen van nu zullen eveneens in de Bli(e)k op Gorkum ten gehore worden gebracht. Op 4 mei 2022 overleed Mary van Rossem, op de leeftijd van 77 jaar. Door haar broer Maarten Sis genoemd, de afkorting van SISTER. Sis vertelde in de uitzending van Gorkum over Ida Gerhardt en beschreef de afbeelding op het voormalige weeshuis in de Molenstraat. Ik woonde een tijdje in de Zusterstraat, kwam daar dagelijks langs, wist van de afbeelding, echter nu pas leeft die door de uitleg van Sis Mary van Rossem. Ooit ging ik naar de MULO in de Boerenstraat en zat later op de LTS aan de Gildenweg. Gorkum is zeker mijn stad, of moet ik stadje zeggen? Ik woonde in de Weverstraat, aan het Snippengat en kort in het centrum. Inmiddels ben ik verhuisd naar een appartement aan de Stationsweg waar mijn blik over heel Gorkum gaat. Wat zal ik verder over mijzelf nog zeggen? 

Ik ben Paulus Hendrikus, meer dan 20 jaar samen met mijn partner. En we zijn opa, een fantastische belevenis.

- BLIEKENSTAD, JOUW NUMMER 1 UIT GORKUM -

Radio Bliekenstad Gorinchem Gorkum Gorcum